Krokbliżej › Artykuły

Nastolatek nie chce z Tobą rozmawiać? Spróbuj mniej pytać

5 minut czytania

„Jak było w szkole?” — „Normalnie.” I drzwi się zamykają. Jeśli znasz tę scenę, ten tekst jest dla Ciebie.

Opisujemy w nim jedną prostą zmianę, od której można zacząć odbudowę rozmowy z nastolatkiem. Nie wymaga nowych zasad ani poważnej rozmowy. Wymaga tylko, żeby przez chwilę mówić mniej.

Dlaczego pytania zamykają drzwi

Pytasz, bo Ci zależy. Ale po drugiej stronie stołu seria pytań brzmi jak przesłuchanie: „Jak było? Napisałeś sprawdzian? Rozmawiałeś z wychowawczynią?”. Każde pytanie to mały egzamin, a „normalnie” to najszybszy sposób, żeby go skończyć.

Z radami jest podobnie. Nastolatek zaczyna opowiadać o kłopocie i od razu słyszy, co powinien zrobić. Odbiera to jako „sam sobie nie poradzisz” albo „znowu źle zrobiłeś”. Następnym razem nie opowie.

To nie znaczy, że jesteś złym rodzicem. W tym wieku dziecko uczy się być osobnym człowiekiem i sprawdza, co może zatrzymać dla siebie. Zamknięte drzwi to często etap, a nie wyrok. Tylko że stary sposób, czyli pytać i doradzać, przestaje działać. Im mocniej się go trzymasz, tym szczelniej drzwi się zamykają.

Co zrobić zamiast tego: bądź obok i słuchaj

Zamiast pytać i doradzać, po prostu bądź obok i słuchaj. Bez oceniania i bez gotowych rozwiązań.

Brzmi tak prosto, że łatwo to przewinąć. W praktyce to pięć kroków.

1.Wybierz stałą porę i miejsce

Kuchnia wieczorem, droga samochodem na trening, spacer z psem. Najlepiej coś, co i tak się dzieje. Nastolatkom często łatwiej mówić, kiedy siedzicie obok siebie, a nie naprzeciwko: nie trzeba patrzeć sobie w oczy, a rozmowa nie wygląda na „poważną rozmowę”.

2.Przyjdź bez planu na rozmowę

Usiądź, zrób sobie herbatę, zajmij czymś ręce. Nie zaczynaj od szkoły, ocen ani tego, co miało być zrobione. Masz na ten wieczór jedno zadanie: być w tym samym pokoju i nie mieć żadnej sprawy.

3.Wytrzymaj ciszę

To najtrudniejsza część. Cisza będzie dziwna, może nawet niezręczna, i pojawi się odruch, żeby ją czymś wypełnić. Nie wypełniaj jej. Cisza bez pytań mówi nastolatkowi: nikt tu niczego ode mnie nie chce. Często dopiero wtedy odzywa się sam.

4.Kiedy zacznie mówić, słuchaj i nie naprawiaj

Może to być coś zupełnie nieważnego: kolega z klasy, filmik, gra. Nie komentuj, nie dopytuj o szczegóły, nie dawaj rad. Wystarczy „mhm”, „serio?” albo kiwnięcie głową. Słuchasz po to, żeby usłyszeć, a nie po to, żeby za chwilę odpowiedzieć.

5.Nie wracaj do tego z wykładem

Jeśli usłyszysz coś, co Cię zirytuje, nie zamieniaj tego później w kazanie („a propos tego, co mówiłeś wczoraj…”). Wystarczy jeden taki powrót, żeby nastolatek zapamiętał, że mówienie Ci czegokolwiek ma swoją cenę. Wyjątkiem są sprawy bezpieczeństwa, o których piszemy niżej.

Co mówić, a czego lepiej nie

• Zamiast: „Jak było w szkole?”Spróbuj: nic. Usiądź obok. Albo: „Długi dzień, co?”
• Zamiast: „Powinieneś mu powiedzieć, że…”Spróbuj: „Ale to wkurzające.”
• Zamiast: „Nie przesadzaj, to nic takiego.”Spróbuj: „Brzmi, jakby to cię naprawdę ruszyło.”
• Zamiast: „Przecież mówiłam/em, że tak będzie.”Spróbuj: „Mhm. I co dalej?”
• Zamiast: „Musimy poważnie porozmawiać.”Spróbuj: „Jadę do sklepu. Jedziesz ze mną?”

A jeśli dziecko samo pyta o radę?

Wtedy jej udziel, krótko. Jeśli nie wiesz, czego potrzebuje, zapytaj wprost: „Chcesz, żebym coś podpowiedział/a, czy wolisz, żebym po prostu posłuchał/a?” To jedno pytanie oddaje nastolatkowi kontrolę, a często właśnie o nią chodzi.

Czego się spodziewać

Nie od razu. Pierwsze wieczory mogą minąć w ciszy i to jest w porządku. Liczy się powtarzalność: ta sama pora, to samo miejsce, ten sam spokój.

Z czasem nastolatek przekonuje się, że przy Tobie może powiedzieć coś głupiego, coś trudnego albo coś, czego się wstydzi, i nikt od razu nie będzie tego naprawiał. Wtedy zaczyna przychodzić sam.

Czasem powstrzymanie się od słów to najważniejszy krok.

Krok dalej

Chcesz więcej takich sposobów?

To była jedna technika. W poradnikach Krokbliżej jest ich więcej, rozpisanych na konkretne sceny: co powiedzieć na „normalnie”, na trzaśnięte drzwi, na kłótnię o telefon. I co dalej, jeśli dziecko odpowie inaczej, niż się spodziewasz. Każdy tom jest o innym etapie.

Ile lat ma Twoje dziecko?

7–9 lat 10–12 lat 13–15 lat 16–18 lat

Wybierz wiek, a pokażemy jeden pasujący poradnik.

Tom 1 · 7–9 lat

Jak nie stracić bliskości z dzieckiem

…czyli jak przestać krzyczeć i umieć naprawić po wybuchu

• Poranek bez krzyku i trzy sekundy „zanim krzyknę”
• Napady złości, także przy ludziach
• Lekcje, rodzeństwo i pierwsze kłamstwa

49 zł · 112 stron · PDF i wersja na telefon

Zobacz, co jest w środku

30 dni na zwrot, bez pytań

Tom 2 · 10–12 lat

Jak nie stracić bliskości z dzieckiem

…czyli jak ustawić zasady telefonu, zanim zamkną się drzwi

• Pierwszy telefon i umowa, która przetrwa dłużej niż tydzień
• Zamknięte drzwi: kiedy prywatność, a kiedy sygnał
• Zasady ekranowe bez codziennej wojny

49 zł · 94 strony · PDF i wersja na telefon

Zobacz, co jest w środku

30 dni na zwrot, bez pytań

Tom 3 · 13–15 lat

Jak nie stracić bliskości z dzieckiem

…czyli jak zostać kimś, do kogo nastolatek przyjdzie z kłopotem

• „Normalnie”, przewracanie oczami i „nienawidzę cię”
• Telefon bez sprawdzania go po kryjomu
• Kłamstwa, pierwsza miłość i hejt

49 zł · 108 stron · PDF i wersja na telefon

Zobacz, co jest w środku

30 dni na zwrot, bez pytań

Tom 4 · 16–18 lat

Jak nie stracić bliskości z dzieckiem

…czyli jak zostać blisko, kiedy dziecko wyfruwa z domu

• Rozmowy o czymś więcej niż logistyka
• Matura i plany po szkole bez presji
• Osiemnastka i wyprowadzka: jak zostać blisko, kiedy wyjedzie

49 zł · 106 stron · PDF i wersja na telefon

Zobacz, co jest w środku

30 dni na zwrot, bez pytań

Nie wiesz, który etap pasuje? Zrób bezpłatny test →

Krokbliżej to mały, niezależny projekt, który ma pomagać rodzicom. Nasze teksty i poradniki nie zostały napisane przez psychologa i nie zastępują pomocy specjalisty.

Wszystkie artykuły · Strona główna · Regulamin · Polityka prywatności